سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
764
تاريخ ايران ( فارسى )
به حالت آشوب افتاد و از هردو طرف شكايت شروع گرديد . در اكتبر 1927 بحران به منتها درجه رسيد ، چه تركها خيال ميكردند دستهاى از قشون آنها را كه كردها در خاك تركيه گرفتار كرده بودند در ايران باسارت نگاهداشتهاند و اين مسئله باعث تهديد قطع روابط شد ، ولى پس از دادن توضيحات گفتگو براى قرارداد بطور پايانناپذيرى ادامه يافته و اين مسئله يعنى مسئله كردها ممكن است تا چندين سال سرچشمهء برودت بين دولتين باقى بماند . ايران و افغانستان افغانستان پيش از جنگ بزرگ مواظب اغتشاشات و گرفتاريهاى ايران بود و امير اميد داشت كه خراسان را كه زمانى جزو ايالات مؤسس سلسله بود بچنگ آورد . ايران هم از طرف ديگر با بىاعتنائى به افغانستان نظر كرده و او را يك كشور عارى از تمدن و تربيت ميشمرد و هروقت بين دولتين مناسباتى برقرار ميشد ايران از نشان دادن احساسات خود دريغ نميكرد . ليكن اوضاع پس از جنگ بزرگ تغيير كرد و سه ايالت اسلامى در تصميم اينكه رعاياى خود را وارد تمدن غربى كنند متحد شدند . در سال 1923 عهدنامهاى نظير قرارداد با تركيه با افغانستان منعقد گشت . در 1929 امير امان الله در مراجعت از سفرا و پاى خود هم مصطفى كمال و هم رضا شاه را ديدن كرد و اين جاى هراسيدن است كه موفقيت ايشان در اروپائى ساختن رعايايشان امان الله را هم تشويق نموده تا رعاياى به كلى عقبافتاده و متعصب خود را به راه تنگ و باريك تمدن اروپائى سوق دهد . مصطفى كمال فينه را برانداخت و رضا شاه هم كلاه پهلوى را بجاى كلاه ايرانى متداول ساخت . كاريكاتور مجلهء « پانچ « 1 » » لندن وقتى تصوير يك افغانى آتشى را كشيده بود كه كلاه رسمى اروپائى را با خشم به زمين زده و لگدمال مىكند واقعا علت سقوط امان الله را درست تشريح كرده بود . ايران و عراق در ابتدا اين فرض به نظر عاقلانه ميآمد كه دولت ايران جانشينى بريتانيا را بعنوان دولت قيم بجاى تركيهء سنى كه دشمن ديرين بود با روى خوش بپذيرد ولى ابدا چنين فرضى درست درنيامد . در عراق بيش از نيمى از جمعيت شيعه هستند كه در اطراف مشاهد متبركهء كربلا ، نجف ، سامره و كاظمين سكنى
--> ( 1 ) - Punch